Kleszcze w Polsce: Gdzie występują, czym grożą i jak skutecznie się przed nimi chronić?

Polska natura zachwyca – od gęstych lasów Podlasia, przez malownicze ścieżki Beskidów, aż po podmiejskie parki, w których szukamy oddechu po dniu pracy. Niestety, w tych pięknych okolicznościach przyrody kryje się jedno z największych zagrożeń dla naszego zdrowia: kleszcz pospolity (Ixodes ricinus). Z roku na rok świadomość zagrożeń związanych z pajęczakami rośnie, ale wciąż krąży wokół nich wiele mitów.

Oto wszystko, co musisz wiedzieć o kleszczach w Polsce, aby móc bezpiecznie cieszyć się czasem spędzonym na świeżym powietrzu.

Gdzie i kiedy atakują kleszcze?

Koniec mitu "tylko na wschodzie"

Jeszcze kilkanaście lat temu uważano, że głównym obszarem występowania kleszczy w Polsce jest ściana wschodnia (szczególnie województwo podlaskie i warmińsko-mazurskie). Dziś ten podział jest nieaktualny. Cała Polska jest strefą podwyższonego ryzyka. Co więcej, kleszcze przestały być domeną dzikich lasów. Doskonale zaadaptowały się do warunków miejskich – spotkamy je w miejskich parkach, na przydomowych trawnikach, na działkach ROD, a nawet na skwerach w centrach miast.

Pajęczaki te nie spadają z drzew. Czatują na swoje ofiary na spodniej stronie liści, w wysokich trawach, paprociach i niskich krzewach, zazwyczaj na wysokości od 20 do 50 cm. Dlatego to właśnie nasze nogi są najbardziej narażone na pierwszy kontakt z pasożytem.

Sezon na kleszcze trwa prawie cały rok

Globalne ocieplenie i łagodne zimy sprawiły, że "sezon na kleszcze" drastycznie się wydłużył. Pajęczaki te budzą się do życia, gdy temperatura gleby przekracza zaledwie 4-5°C. Oznacza to, że mogą być aktywne od wczesnego marca aż do późnego listopada, a czasem nawet w ciepłe dni grudniowe.

Wyróżnia się jednak dwa główne szczyty ich aktywności, kiedy są najbardziej żarłoczne:

Wiosenno-letni: maj – czerwiec.

Jesienny: wrzesień – październik (co idealnie pokrywa się z sezonem na grzybobranie).

Choroby odkleszczowe: Cichy wróg

Kleszcze są wektorami (nosicielami) wielu groźnych patogenów. W Polsce dwa z nich stanowią największe zagrożenie dla ludzi:

1. Borelioza (choroba bakteryjna): Najczęstsza choroba odkleszczowa. Wywoływana przez krętki Borrelia. Jej najbardziej charakterystycznym (choć nie zawsze występującym) objawem jest rumień wędrujący – zaczerwienienie rozszerzające się wokół miejsca ukąszenia. Nieleczona borelioza może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych, stawowych i kardiologicznych. Nie ma na nią szczepionki, leczy się ją antybiotykami.
2. Kleszczowe Zapalenie Mózgu - KZM (choroba wirusowa): Atakuje ośrodkowy układ nerwowy. Może przebiegać łagodnie, ale w wielu przypadkach prowadzi do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu, grożąc trwałym kalectwem. Wirus znajduje się w śliniankach kleszcza, więc do zakażenia dochodzi niemal natychmiast po wkłuciu. W przeciwieństwie do boreliozy, na KZM istnieje skuteczna szczepionka, która jest bardzo zalecana osobom aktywnym w terenie.
   
   

Podstawowe zasady zapobiegania

Aby zminimalizować ryzyko ukąszenia, warto wdrożyć kilka dobrych nawyków:

1. Unikaj "kleszczowych autostrad": Trzymaj się wydeptanych ścieżek, unikaj wchodzenia w głębokie zarośla, paprocie i wysokie trawy.
2. Odpowiedni ubiór: Jasne ubrania (łatwiej na nich zauważyć ciemnego pajęczaka), długie spodnie, zakryte buty.
3. Złota zasada oględzin: Po każdym powrocie z lasu czy parku weź prysznic i dokładnie obejrzyj całe ciało. Zwróć szczególną uwagę na zgięcia podkolanowe, pachwiny, pępek, okolice za uszami i linię włosów.
   
   

Nowoczesna ochrona: Odzież z permetryną Forest and friends

Choć powyższe metody są ważne, w praktyce – szczególnie podczas biegania po lesie czy dziecięcej zabawy – trudno uniknąć kontaktu z trawą. Tradycyjne repelenty w sprayu nałożone na skórę często szybko parują lub spływają z potem.

Dlatego prawdziwym przełomem i najbardziej skutecznym rozwiązaniem profilaktycznym jest odzież zabezpieczona permetryną. Ponieważ kleszcze atakują od dołu, zabezpieczenie dolnych partii nóg to absolutny priorytet.

Z pomocą przychodzą produkty marki Forest and Friends – innowacyjne getry biegowe oraz stuptuty trekkingowe dla dorosłych i dzieci. Zostały one wyposażone w zaawansowaną szwajcarską technologię Sanitized® AM 23-24, która trwale wiąże z włóknami materiału aktywną permetrynę.

Jak to działa w praktyce?

Zamiast jedynie odstraszać, nasze produkty działają obezwładniająco. Gdy czatujący w trawie kleszcz zaczepi się o stuptuty lub getry Forest and Friends, permetryna błyskawicznie atakuje jego układ nerwowy. Pasożyt traci orientację, doznaje paraliżu (tzw. efekt knock-down) i bezwładnie odpada od tkaniny na ziemię. Nie ma najmniejszych szans, by powędrować w górę Twojej nogi i znaleźć miejsce do wkłucia.

Dzięki bezwonnej, odpornej na pranie i bezpiecznej dla skóry (certyfikat OEKO-TEX®) ochronie od Forest and friends, nie musisz już rezygnować z letnich biegów przełajowych ani z jesiennego grzybobrania. Wybierz mądrą profilaktykę, ubierz odpowiedni sprzęt i ciesz się polską naturą bez cienia strachu!